فجاج : جمع « فجّ » به معناى راه پهن در بين دو كوه . رواسى أعلامها : « رواسى » جمع « راسية » به معناى ثابت و استوار است و « أعلام » به معناى كوهها است . ضمير « ها » نيز به زمين بازمىگردد . الحقاق : جمع « حق » و به معناى محل پيوند دو مفصل است . العبالة : بزرگى و ضخامت . دفيف الطائر : عبور پرنده از روى زمين يا حركت دادن بالهايش . الأصابيغ : رنگها . المغموس الأوّل : داراى يك رنگ . المغموس الثانى : داراى دو رنگ . ساختار ادبى خلقا : مفعول مطلق براى « إبتدعهم » است . ما إن قادت : « ما » مفعول براى « أقام » است . معترفة : حال براى « عقول » است . أن يسمو : تأويل به مصدر مىرود و مجرور به « من » مقدّر مىشود . خفوفا : حال براى ضمير مستتر در « يسمو » است . شرح و تفسير ( ابتدعهم خلقا عجيبا من حيوان و موات و ساكن و ذي حركات و أقام من شواهد البيّنات على لطيف صنعته ) هدف اصلى از اين خطبه استدلال بر وجود خدا و ضرورت ايمان به او است . شرط پايه هر استدلال آن است كه مواد آن روشن و مصون از خطا باشند ؛ چراكه فرض خطا در مواد هر استدلالى زمينه شك و ترديد در آن را پديد مىآورد ؛ از اين‌روى گفته مىشود كه با آمدن احتمال